Shuhari vs. nagare

守破離

Een heel tijdje geleden, toen ik nog de gokyū rang had, vroeg een shidōshi mij waarom zijn “omote kote gyaku dori” niet werkte. Ik antwoordde hem benepen en heel voorzichtig, dat hij misschien eens moest proberen mijn evenwicht te breken.
Zijn vraag daarop: “hoe moet ik dat doen?”
En nee, hij vroeg het niet om mij te testen. Je merkte gewoonweg dat hij er niets van bakte.
Een andere keer zag ik een filmpje van een shidōshi die een jōdan tsuki uitvoerde. Ik toonde het filmpje aan mijn leerlingen, waaronder iemand die onlangs pas begonnen was met trainen en dus zelfs nog mukyūsha was… Ik zei niets. Het enige wat ik hen met een volledig neutraal gezicht vroeg was wat ze ervan dachten.
Mijn leerlingen reageerden hoofdschuddend, gniffelend of met grote ogen van verbazing. Zelfs de mukyūsha zag het gebrek aan enige correcte techniek.

Laat ons een kat een kat noemen. Bujinkan “geniet” een zeer bedroevende reputatie in de wereld der krijgskunsten, hoewel het een prachtige en veelzijdige kunst is.
Maar waar ligt dat aan? Is er enige basis van rechtvaardigheid als men zich laatdunkend uit over dat systeem of is de kritiek volledig uit de lucht gegrepen?

Wel, om heel eerlijk te zijn deel ik de mening van die mensen tot op een bepaald niveau. Het is immers volgens mij werkelijk zo, dat het niveau van menig bujinkansha bedroevend laag is.

Hoe komt dit? Wel, ik heb er een verklaring voor die “nagare” heet.
Veel mensen in Bujinkan gebruiken immer “nagare” als uitvlucht voor hun onzuivere en zelfs ronduit slordige taijutsu.
Hun beweegredenen zijn legio. Ze hebben het zo geleerd en denken dat het de juiste manier is, of ze zijn te lui om hun waza zuiver uit te voeren, of ze zijn van mening dat hun taijutsu al van een dergelijk hoog niveau al is, dat ze vrij kunnen en mogen bewegen, naar het motto van “shinkengata”.

In alle traditionele krijgskunsten -en dus ook in Bujinkan- bestaat er echter een zeer belangrijk principe dat dergelijke denkwijzes volledig tegenspreekt.
Dit principe heet “shuhari” of “shu ha ri”, wat ongeveer vertaald kan worden als zijnde “bewaren, breken en ontplooien”.

De filosofie achter shuhari is verbluffend eenvoudig, maar stoot menig Bujinkanner tegen de borst:

  • (守 shu): eerst dient men de vorm te bewaren…
  • (破 ha): …dan breekt men de vorm open…
  • (離 ri): …als laatste ontplooit men de vorm

Elk van de drie stappen vergt een tiental jaar intensieve training en dààr drukt de schoen.

Velen onder ons beginnen hun eigen dans te ontwikkelen in de waan dat ze goede dansers zijn terwijl ze nog niet eens een baby zijn die zelfstandig kan neerzitten.

Als we de mensen van Bujinkan vergelijken met de beoefenaars van de grote concurrent Genbukan, dan valt meteen het niveauverschil op, dat er bestaat tussen de beide organisaties.
Inderdaad, de mensen van Genbukan kunnen van Bujinkan weldegelijk leren, namelijk “nagare”. Hun technieken zijn te stroef en te afgerond.

Een Genbukansha vertelde me laatst dat Hatsumi sensei het principe van nagare heeft uitgevonden en toegevoegd in Bujinkan en dat het niet traditioneel is.
Wel, dat is jammer genoeg eerder onwaar. Nagare zit in iedere traditionele Japanse krijgskunst, zoals eenieder kan zien die een beetje wat kent van de bugei en budō.
Neem de aiki-stijlen en vergelijk ze met de -conceptueel- modernere stijlen karate-dō, jūdō en jūjutsu-dō. De aiki-stijlen beschikken over een zeer behoorlijke portie nagare, terwijl het bij de moderne stijlen nauwelijks of niet aanwezig is.
Het traditionele jūjutsu beschikt trouwens zeer zeker ook over nagare, zoals de kenners alhier wellicht wel zullen weten.

Maar ook wij kunnen leren van de collega’s van de concurrentie. De Genbukansha kennen veel meer discipline en structuur. Zij schatten de waarde van de juiste vorm zeer hoog in en zijn zeer bedreven in kata-werk.

Desondanks blijf ik met Bujinkan geaffilieerd, omdat het aan MIJ ligt, de waarde van kata en correcte taijutsu in te schatten en toe te passen. Nagare is een principe dat zo fundamenteel is, dat ik me niet kan voorstellen te werken zonder dit o zo belangrijke aspect.

Nagare is één mogelijk facet van kyojitsu, het principe van leugen en waarheid (en niet ‘kyōjutsu’ zoals men wel eens denkt). Het is een bondgenoot en jij als bugeisha dient je meester te maken van het principe. Zie de kyojitsu van nagare in. Interpreteer het belang van de waarheid achter nagare en filter de leugen uit, die eruit voortvloeit.
Nagare betekent ‘vloeien’. Nergens, maar ook werkelijk NERGENS is er een verklaring te vinden, dat “nagare” slordigheid zou betekenen. Dàt is volgens mij de kyojitsu van nagare.
Word meester over nagare, maar verberg de fouten en slordigheid van je taijutsu niet achter nagare. Het baat niemand en jij wordt slaaf van de kyojitsu van het nagare en dàt is het probleem waarmee Bujinkan te kampen heeft.

Vooral zij die aan de basis liggen zouden hier naar mijn mening op dienen te letten. Het zijn de leraars die hun pupillen de dingen bijbrengen die ze moeten kennen.
Het is natuurlijk geweldig als hij of zij de stadia van “shuhari” al werkelijk is doorgelopen. Prachtig voor hem of haar.
Helaas kunnen zijn of haar leerlingen niet inschatten wat er essentieel is. Daarom is het volgens mij van uiterste belang dat men de technieken correct toont, zoals ze volgens de basis moeten worden getoond.
Enkel zo kan de leerling het verwerken zonder dat hij het slachtoffer wordt van slordigheid.

Ik heb onlangs ook een verhaal gehoord dat er op neer kwam dat kata oefeningen voor samurai-jongeren waren ten tijde van de Japanse middeleeuwen. Misschien is dat ook wel zo. Maar wees in dat geval ook maar gerust dat elk van die samurai-jongeren een beter taijutsu vertoonden dan eender wie van ons! Het was tenslotte hun levensinhoud. Hun training was van dagdagelijkse aard en duurde vaak uren.
Als ze het uitoefenden beslistte één verkeerde techniek reeds over leven en dood. Daarvan waren ze zich ten dege bewust en zo leefden ook.

Kortom: begin niet met de “ha” vooraleer je de “shu” volledig onder de knie hebt, en dàt duurt minstens 10 jaar intensief trainen. En zelfs dan: denk aan je leerlingen en toon je techniek zuiver!


Originele tekst was toegevoegd aan de oude site van Te-Nage Dōjō door Achim Steigert aka Kennin.